Hau da Gure Platera Gure Aukera ekimenak, Eusko Jaurlaritzari helarazi dion proposamena egungo Eskola Jangelen eredua aldatzerakoan kontuan izateko

SARRERA 

Argi dugu eskola-elikadura “eredu berri” bateruntz aurrera egiteko momentu klabe batean gaudela. Argi dugu ere aldaketa ez dela emango kontratazio-pleguen aldaketaren bidez, ezta helburu makroak dituzten planen bitartez. Aldaketa ez da emango ikasturte batetik bestera. Guzti horrengatik, taldeentzako sukaldaritza osasuntsuago, jasangarri eta pedagogikoa lortzen enfokatu behar dugu gure helburua. Helburu hori lortzeko trantsizio bat hasi behar da, jadanik gizartean hasi den trantsizioa eta gobernuan eman behar dena egungo araudia aldatuz.

Ezinbestekoa da eragile sozial eta instituzionalen arteko elkarlana, elkarren arteko lan eta elkar-ulertze-sareak ehuntzea, guztion helburua lortzeko: gure seme-alaben elikadura hobetzea.

ABIAPUNTUA

Gure Platera Gure Aukera ekimenak hainbat sektore eta Eusko Jaurlaritzaren arteko lan-mahaia proposatzen du egungo araudia aldatzeko eta puntu hauek barne hartuz:

1. KONTRATAZIO-PLEGUAK: 

Badakigu 2019-2020rako eskola-jantokiak kudeatzeko kontratazio plegu berriak egiten ari dela Eusko Jaurlaritza. Eskaera hau egiten dugu:

• Kontratazio horrek ez ditzala baldintzatu martxan jar daitezkeen beste kudeaketa-eredu batzuk, ezta 2000. urteko aginduaren aldaketa.

• Enpresa txiki eta ertainek aukera izan dezatela lehiaketan parte hartzeko, eta irizpide sozial eta ingurugirokoak barne har ditzatela. 

2. SUKALDETIK MAHAIRA:

Sukaldeak errekuperatzea da eskola-komunitateen eskaera zabalduenetako bat. EHUren ikerketa batek eta EHIGEk egindako inkesta batek erakusten dute familien asetze handiagoa dela sukaldeak dituzten jantokietan. Hori dela eta, Eusko Legebiltzarrak eskatu bezala, “sukaldeak errekuperatzeko plan bat” egitea proposatzen dugu.

 3. EREDU HEZITZAILEAGO BATERUNTZ

Eskola-jantokia ez da betetzen ari dagokion helburu pedagogikoa. Hori dela-eta, eztabaida, elkarrizketa, ikasketa eta proposamenak egiteko espazio bat sortzea proposatzen dugu, beste esperientzia batzuetan fijatuz (Katalunia, Estatua eta Europako beste herrialde batzuk) trantsizio pedagogiko bat hasteko.

Espazio honek eta Hezkuntza sailak ekintza plan bat egitea proposatzen dugu. Plan hau datorren 4 ikasturteetan jarriko litzateke martxan, araudi berriaren aplikazioarekin batera.

4. ESKAERA BERRIAK, BALDINTZA BERRIAK

Eskola-elikadura eredu berri batek erlazio, perfil eta lan-baldintzen eredu berri bat eskatzen du. Horretarako ezinbestekoa da lan-mahai tekniko bat abian ipintzea, non jantokiko pertsonalgoaren papera aztertuko den. Mahai honek proposamenak egingo ditu eta 2 urteko epean trantsizio plan bat izango du eskari hauei erantzuteko. Araudi berrian sartuko dira aldaketa hauek.

5. GERTUKOA, BAI….BAINA NOLA?

Gure lehen sektorea ez dago prestatuta gaur egun eskola-elikaduraren beharrei erantzuteko. Hori dela-eta, eztabaida, elkarrizketa, ikasketa eta proposamenak egiteko espazio bat sortzea proposatzen dugu. Ecocomedores Canarias eta Estatu zein Europako beste esperientzia batzuk kontuan hartuz, eta inplikatutako landa garapenerako agentzien proposamenak kontuan hartuz, plan bat diseinatuko dute. Plan honek lehen sektorea bultzatuko du, gazte eta emakumeen instalakuntza lagunduko du eta eskola-jantokiei bertako produktuak bermatzen saiatuko da.

Plan hau martxan jartzeko ezinbestekoa izango da Nekazaritza eta Osasun sailaren inplikazioa, baita beste departamentu batzuena ere.

Pausu guzti hauek batera egin beharko lirateke, bide honi ekiteko inplikatutako eragilerik kanpoan utzi gabe.

KUDEAKETA EREDUAK

1992ko azaroaren 24ko aginduak Estatuko eskola-jantoki publikoen araudi orokorra ezartzen du eta kudeaketa eredu posibleak zehazten ditu, erkidego bakoitzak araudi propioa duen arren (Iturria).

Ereduak hauek dira:

a. Sektoreko enpresa bati zerbitzua emanez.

b. Prestatutako janariaren eguneroko horniketa kontratatuz, eta banaketa eta zerbitzua sektoreko enpresa bati.

c. Ikastetxeak kudeatuz zuzenean zerbitzua, ardura daukan organoak petsonalgoa kontratatuz, beharrezkoak diren horniketak erosiaz eta bitarteko instrumental propioak erabiliz.

d. Interesa duten dagozkien Udalekin itunduz zerbitzua. Kasu hauetan dagokien hitzarmenak egingo dira Hezkuntza eta Zientzia Ministerioarekin eta lekua izan lezakete lankidetza esparru zabalagotan hala adostuko balitz.

e. Zerbitzuaren prestaketa egokia bermatuko duten hiritarrei irekitako beste establezimendu, erakunde edo instituzio batzuekin egindako itunen bidez.

Europa eta Estatuan egin ditugun bidaietan ikusi eta ikasitakoaren ondoren, non hainbat eredu ezagutu ditugun euren abantaila eta desabantailekin eta egoera desberdinekin, gure ustez eredu desberdinek osatutako kudeaketa-eredu bateruntz abiatu beharko ginateke EAEn.

Abiatzeko premisa moduan, hezkuntza-komunitate bakoitzak erabakiko du zein eredu nahi duen. OOGak hartuko du erabaki hori. Eredu hauek proposatzen ditugu:

-KUDEAKETA (EZ) ZUZENA

Egungo araudian KUDEAKETA ZUZENA deitzen den kudeaketa ez-zuzena. Ikastetxeak aukeratuko luke enpresa eta enpresa txiki eta ertainek aukera izango lukete lehiaketa publikoan lehiatzeko. 

-KUDEAKETA DESZENTRALIZATUA

Eredu hau Estatuko E eta D ereduetan oinarrituko litzateke, tokiko erakundeekin hitzarmen bat garatuz herri edo eskualde bateko eskola-jantokiak kudeatzeko. Baldintza minimo batzuk ezarriz, tokiko administrazioak arduratuko lirateke kudeaketaz, azpiegitura propioak sortzeko aukera izanik (udal sukaldeak edo komunitarioak) edo kudeaketa eredu mixtoak adostuz eskola-komunitatearekin batera, edo beste talde edo ekimenen bidez kudeatuz.

-KUDEAKETA PROPIOA

Eredu hau estatuko araudiko C ereduan oinarrituko litzateke. Eskola-komunitateak kudeatuko du jantokia Administrazioarekin batera, aurretik zehaztutako irizpideen arabera, langileak publikoak izateko aukera izanik.

Hiru aukera hauk osatutako erdu berri honetan prezioa berdina izango da kasu guztietan, baita lan-baldintza eta ratioak ere, eta Eusko Jaurlaritzaren laguntza ekonomikoa (oraingoaren antzekoa). Modu honetan bermatuko dira ikasle guztien eskubideak eta hiru ereduek ez dute inolako diskriminaziorik eragingo (ekonomikoa, kalitatea, eta abar) ikastetxeen artean.

Eredu hauek sakonago garatuko dira sukaldeak eraikitzen diren heinean, baita lan-mahaien aportazioak martxan jartzen direnean ere. Eredu hauek martxan jartzeko beharrezkoa izango da egun indarrean dagoen araudia aldatzea eta 2018ko errealitate sozialera egokitutako berri bat egitea. Araudi berri honek eskaera guztiei erantzun beharko liekete, kalitatezko eredu publiko bateruntz aurrera eginez.

PDF

Elkarteak zehazten ditu menuak eta erosketak eta bera arduratzen da langileak kontratatzeaz. Hartara, harreman estua dute inguruko ekoizleekin eta merkatariekin.

Helburuak:

-Osasuna eta nutrizioa:Betiko eran sukaldatutako dieta orekatua,tokiko eta garaian garaiko lehengaiekin, ahal den neurrian ekologikoak.

-Erantzunkizun ekonomikoa: Tokiko lehen sektorea eta merkataritza bultzatu, langileen kontratazioan herriko biztanleak lehentasuna.

-Hezkuntzan txertatzea: elikadurarekiko ohitura onetan heztea. Elikaduraren garrantzia, herriko ekonomia bultzatzearen garrantsia, elkarbizitza,ondakinen ustiapena, eskolako ortua…

Larrabetzuko jantokia proiektua zenbakietan:

-250 menu egunean.

-Jatorduak hiru txandatan antolatura.

-14 langile: begiraleak eta sukaldariak.

-190.000 € aurrekontua ikasturteko.

-Aurrekontuaren %80 herrira itzultzen da: soldatak, dendak, baserritarrak.

-Langileen kontratazioan, Larrabetzu eta Morgako biztanleak lehenesten dituzte.

-Betíko eran prestatutako lehengai fresko eta sasoikoak.

-Beharrizan bereziak dituzten umeentzat, dieta pertsonalizatua.

www.larrabetzu.eus

Luzea izan da Orduñaren bidea. 2009ean abiatu zen udal sukalde bat eraikitzeko proiektua eta beroni esker 2015etik produktu lokalak eta ekologikoak jaten dituzte adinekoen egoitzan. Eskola publikotik egoitzara 5 metro baino ez dauden arren, legeak ez zuen uzten janaria batetik bestera eramaten.

Pasa den urtean udal sukaldean egindako obren ondorioz (biltegia eta espedizio lokala handitu dituzte adinekoen egoitzan dagoen udal-sukaldean), gainditu dira oztopoak eta ikasturte honetatik aurrera bertako produktuak eta ekologikoak jango dituzte Orduñako eskola publikoko ikasleek.

Esfortzuak merezi izan du, alde guztiak pozik baitaude: langileak, ikasleak, familiak eta herria bera.

Orain Orduñako eredua Euskal Herriko beste izkinetara zabaltzeko momentua da. Posible da egungo jantokien eredua aldatzea, posible da gure jantokiak elikadura eredu industriala aldatzeko tresna bihurtzea.

Zorionak!

Maiatzean La Lagunan (Tenerife) izan ginen “Ecocomedores: inspiración para un debate más amplio” izeneko mintegi formatiboan. Bertan beste erkidego batzuetako esperientziak ezagutu genituen. Horretaz gain, elikadura osasuntsua, osasunerako eta jasangarritasunerako hezkuntza, komertzializazio kanal laburrak, produktu ekologikoak eta garaikoak, bidezko merkataritza eta ekonomia sozial eta solidarioaren irizpideetan oinarritutako jantoki-zerbitzu baten kontratazioa egiteko oinarriak aztertu genituen.

Esperientzia hau martxan jarri zuen aurreneko ikastetxea bisitatu genuen, baita talde-salmenta postu bat, haztegi ekologikoa, kooperatiba eta hainbat ikastetxe hornitzen dituen lursail ekologikoa ere.

Maiatzean Iruña eta Durangora etorri zen Margarita Hernández, programaren arduraduna, “Jakintzak, zaporeak eta nekazal garapena eskolako platerean” eta “Oinak lurrean” jardunaldien baitan. Bere bisita aprobetxatu genuen Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailarekin biltzeko, eta elkarrekin lan egiteko asmoa erakutsi zuten.

51 eskola-jantoki

500 ikastetxe publiko daude Kanariar Uharteetan, EAE-n bezala. Horietatik 153n ikastetxeak berak kudeatzen ditu jantokiak eta zuzendaritza-taldeak erabakitzen du zer eta non erosi. Sukalde eta jantokiko langile guztiak Hezkuntza sailarenak dira eta familiek 3,30 euro ordaintzen dute bataz beste menuko.

Hauetatik 43k “Ecocomedores” egitasmoan parte hartzen dute. Horietaz gain beste hiru ikastetxe pribatu daude programan, baita haur-eskola bat eta hiru nekazal eskola ere. 10.607 jankide eta 101 ekoizle dira guztira. Ikastetxe guzti hauek harreman zuzena dute bertako ekoizle ekologikoekin programaren web gunean dagoen aplikazio bati esker. Ekoizleek ere ba dute eskaerak bideratzeko aukera web gunean.

2013/2014 ikasturtean abiatu zen esperientzia proiektu pilotu banarekin irlako eta gaur egun hazten ari da lau lan-talderen inguruan: ekoizpena, elikadura, sentsibilizazioa eta komunikazioa. Hainbat dokumentu egin dituzte, horien artean hauek: laborantza planifikatzeko tresna, 100 jankideko kontsumoaren estimazioa, ekoizpen, banaketa eta fakturazio kostuak kalkulatzeko irizpideak eta hezkuntza arloa lantzeko proposamena.

Elkarlanean aritzen dira ere La Lagunako Unibertsitatearekin hainbat proiektuetan: familien pertzepzioa ezagutzeko ikerketa, menua ebaluatzeko app bat eta baldintza-agirien inguruko lan bat, besteak beste.

Hauek dira etorkizunerako erronkak: aliantza berriak sortu, sektore publikoko kontratazioen 9/2017 Legera egokitu, bilketa eta salmenta taldeentzako plataformak eta erosketa-zentrala sortu, eta beste jantoki eta gune turistikoetara (hotelak) iritsi.

Irailean ospatuko da egitasmoaren hirugarren topaketa El Hierro irlan.

Info +:

*Programa Ecocomedores Canarias

*Seminario “Ecocomedores: inspiración para un debate más amplio”

*Vídeo del seminario

*”Oinak lurrean”

*”Encuentro Internacional de Comedores Escolares y Soberanía Alimentaria”

Ezagutu EAE-ko ikastetxe publikoetako jantokien inkestaren emaitzak.

INKESTA: nola baloratzen dugu familiok eskola-jangela?

• 2014-2015 ikasturtean sare publikoko 4 ikastetxetan jangelak kudeaketa propioaren bidez kudeatzeko 2 urtetako proiektu pilotua abiatzea eskatu zion Eusko Legebiltzarrak Jaurlaritzari.
• Gaur egun, ez da martxan jarri proiektu bat bera ere, beste arrazoi batzuen artean Hezkuntza, Kultura eta Hizkuntza Politika Sailak geldotu egin duelako prozesua eta ez dituelako argitu zein baldintza bete behar dituzten ikastetxeek. Guzti horrek, ziurgabetasun egoeran mantendu ditu Guraso Elkarteak.
• Sail horrek ez inolako asmorik egungo sistema aldatzeko, argi utzi baitu lau ikastetxe hauek catering sistemara bueltatu beharko direla esperientzia pilotua amaitzean.
• Sail horrek trabak ipintzen jarraitzen du bestelako kudeaketa ereduei. Orduñan, esaterako, zahar etxeari zerbitzua ematen dion udal jantokiak ezin dio zerbitzurik eman eskolari.
• Sail horrek zigortu egiten ditu jantokiak kudeatzen dituzten guraso elkarteak (Larrabetzu eta Erandioko Altzagakoak kasu) bekadunen zati bat baino ez ordainduz.

Guzti horregatik, Sail honek benetako asmo zintzoa baldin badu beste eredu batzuk frogatzeko, jar ditzala beharrezkoak diren baliabideak ahal bezain laster.