Aldaketa momentuan ezagutu ditugu Kataluniako eskola-jantokiak. 1996tik indarrean dagoen dekretua aldatzeko nahian dabil Gobernua, 2017ko kontratazio lege berrira egokitzeko. Egin ditu saiakerak, baina eragileen desadostasunarekin topo egin du, IGEek egindako kudeaketa debekatu nahi bait du, besteak beste.

Katalunian familiek ordaintzen dute zerbitzuaren kostu osoa (janaria, langileria eta azpiegiturak). Ikastetxe bakoitzak erabakitzen du nola kudeatu nahi duen jantokia eta Gobernuak menuko gehienezko kuota zehazten du (6,20 euro) eta ez du finkatzen ratiorik (ikastetxe bakoitzaren esku geratzen da erabaki hori).

2.000 ikastetxe publikoetan eta hiru jantoki kudeaketa-eredu daude: ikastetxe/zuzendaritza/eskola kontseiluak kudeatua, IGEak kudeatua eta eskualde-kontseiluak kudeatua (Consell Comarcal). Udaletxeek ere kudeatzen dituzte jantoki batzuk lehiaketa publikoen bidez.

FAPACen ustez ikastetxearen esku geratu behar da erabaki ahalmena eta Gobernuak kontratatu behar ditu langileak (sukaldariak eta begiraleak) eskubide berberak bermatzeko ikastetxe guztietan eta langileek baldintza egokietan lan egiteko. Nahi duten eredua zehazki definitu gabe daukaten arren “Temps de migdia” (eguerdia) merkatutik atera behar dela uste dute, elikadura ezin delako negozio izan. Jantokia eskola-komunitatetik ateratzen den gertuko zerbitzua izan behar dela uste dute.

Hezkuntza proiektuaren garrantzia

Ezagutu ditugun esperientzia guztietan argi ikusi dugu eskola-jantokia ikastetxeko proiektuan txertatua egotearen garrantzia. “Temps de migdia” izeneko tartean txertatzen dute Katalunian jangela eta tarte horretan egiten diren jarduera guztiak, jatordua barne, ikastetxeko proiektuan txertatuak egon behar dira.

Bartzelonako Patronat Domenech ikastetxean, esaterako, Crea y Creix enpresak kudeatzen ditu jarduera pedagogikoak duela 20 urtetik. Begirale guztiek hezkuntzarekin lotutako formakuntza daukate (Psikologia, Pedagogia, Magisteritza, Gizarte-Hezkuntza, eta abar) eta koherentzia mantentzen saiatzen dira goizeko 8etatik eskolaz-kanpoko jarduerak amaitzen diren arte.

Ikasgelan jaten dute 3, 4 eta 5 urteko ikasleek. Giro lasai eta ezagunean jateaz gain, autonomia lantzen dute, eurek ipintzen bait dute mantela, mahai-tresnak erabiltzen dituzte 3 urtetik aurrera eta begiraleei laguntzen die.

Ikasleen arteko elkarlana sustatzeko 6. mailako ikasleek 1. mailakoen laguntzaile izaten dira jantokian aurreneko astean, ordura arte ikasgelen jan dutelako haurrek. Horretaz gain, Lehen Hezkuntzako 6. mailako 4 ikaslek 3 urteko haurrak esnatzen dituzte goizero.

Ingurugiroarekin arduraz jokatzeko, jantokiko soberakin kopurua kalkulatzen ari dira ere, eta aztarna ekologikoa kalkulatu nahi dute.

Santa Susanna: herri mailako apustua eskola-jangela jasangarrien alde

Hiru ikastetxe publiko daude Santa Susannan, Bartzelonatik ordubetera dagoen 3.000 inguru biztanleko herria. Hauetako bakarrak dauka sukaldea, Escola Montagut ikastetxeak. Bertan sukaldatzen dira hiru ikastetxeetarako 185 inguru menu egunero. Ecoarrels enpresa txikiak (10 ikastetxetan egiten du lan) kudeatzen ditu zerbitzu osoa eskainiz: janaria, langileria eta azpiegituren mantenua. Janariaren %70a gertukoa da eta ekologikoa da.

Kataluniako eskola-jantokien sistemak aukera ematen duenez, beste enpresa txiki bat ere ezagutu dugu: Ecomenja. Antzeko filosofia dute biek: ekoizleari zuzenean erosi prezio justu batean ikasleei kalitateko janaria eskaini, tokikoa eta ekologikoa. Bere web gunean agertzen da ekoizleen zerrenda.

Zerbitzu integrala eskaintzen dute biek, janaria eta langileria, eta jangela ikastetxeko proiektuan txertatzearen aldeko apustua egiten dute. Sukaldarientzat aldaketa handia denez plastiko poltsak irekitzetik zuzenean baserritik edo itsasotik datorren lehengaia kudeatzea, formakuntza eta etengabeko laguntza ematen die sukaldariei.

Ecocentral: azpiegituren garrantzia

Eskola-jangela ekologikoen erosketa-zentrala da Ecocentral. 59 ikastetxeri zerbitzua ematen die, 17.000 menu egunero. Ekoizleek bertara eramaten dituzte euren produktuak eta ikastetxeek egiten dituzten eskaerak entregatzen dituzte langileek. Ekoizleek ikastetxeei bidaltzen diete faktura eta goian aipatutako Ecoarrels eta Ecomenjarekin egiten dute lan, besteak beste.

Urtean behin ekoizleak, erosketa-zentrala eta enpresa txikiak biltzen dira, urte osoko prezioak adosteko. Argitu behar da Ecocentral ez dela bitartekaria, ez ditu puzten elikagaien prezioak. Enpresa kudeatzaileei eta autokudeaketa egiten dutenei eskaintzen die zerbitzua.

Sant Cugateko esperientzia

Lehen hezkuntzako 12 ikastetxe publiko eta bigarren hezkuntzako 5 daude Sant Cugaten. Lehen Hezkuntzako guztietan IGEak egiten du kudeaketa: 2 kasutan kudeaketa integrala egiten du, 7 ikastetxe Paidos irabazi-asmorik erakundeak kudeatzen ditu eta 3 enpresek.

Udaletxeak koordinazio lanak egiten ditu eta besteak beste lursail publiko bat eman du, L´Ortiga erakundeak kudeatzen duena. Nekazaritza ekologikoa egiten du talde honek eta hezkuntza-jaduerak eskaintzen dizkie elkadura eta nekazaritza heziketa-gaitasun handiko zeharkako ikasgai direla uste duten ikastetxeei.

Paidos fundazioak kudeatzen duen Pi d´en Xandri eskolan ere ikasgelan bazkaltzen dute haur eskolako ikasleek eta rol estereotipoak apurtzeko, begirale gizonak kontratatzen saiatzen dira. Azken mailako ikasle talde batek lagundu egiten die bai begiraleei baita ikasleei ere.

Autokudeaketa esperientzia ezagutu dugu Sant Cugateko Escola Catalunya ikastetxean. Bertan IGEak egiten du jantokiaren kudeaketa osoa. Soberakinak aprobetxatzeko modua aurkitu du ere. Froga pilotu bat abiatu dute. Lau familia bekadun aukeratu dituzte eta egunero bakoitzarentzat tuperra prestatzen du sukaldariak soberan dagoen janariarekin. Familia horrek dokumentu bat sinatzen du ekimenaren ardura hartuz, eta hainbat jarraibide bete behar ditu: 2 ordu baino lehen hozkailuan sartu janaria, egunean bertan kontsumitu, eta abar. Tupper bakoitzean elaborazio eguna eta osagaiei buruzko informazioa ematen da eta IGEak gizarte zerbitzuei ematen die ekimenaren berri.

IGEan denbora daramate jantokiaren eredua aldatzeko lanean eta epe luzerako prozesua denez hamaiketakoaren bitartez pausoak ematen hastea pentsatu zuten. Proposamena hezkuntza komunitateari aurkeztu ziotenean oso ideia interesgarria iruditu zitzaien. Ondoren IGEaren Batzar Orokorrean eta OOGan onartu zen, ideia zehaztu egin zen eta otsailean hasi ziren astean behin hamaiketako osasungarria egiten.

Hamiketako osasungarrietan ikasleek hurrengoa jaten dute:

• Ogia, olioarekin, gaztarekin, eztiarekin, hestekiekin…
• Fruta, bi aukera
• Fruitu lehorrak
• Okindegiko opila

Hamaiketakoak diseinatzerako orduan ikasleen aniztasuna kontuan hartu da, halal hestekiak aukeratuz eta elikagai-intolerantziak (gluten, laktosa…) kontuan hartuz ere.

IGEko ordezkari bat eskariak egiteaz arduratzen da, herriko denda eta bertako ekoizle agroekologikoei erosten zaie zuzenean. Astelehenetan aste guztirako fruta eramaten da eta ogia goizeko bederatzietan jasotzen dute. Ondoren, ikasgelan, irakaslea arduratzen da hamaiketakoa banatzeaz, frutaren kasuan bi aukera egoten dira.

2017ko otsailetik ekainera ikastetxeko IGEak diruz lagundu zuen proiektua. Ikasturte honetan familiek ordainduko dute hamaiketakoa, 3€ hilean (0,15€/eguna).

Hamaiketako osasungarriaren bitartez hurrengo helburuak bete nahi ditu Kanpezuko guraso elkarteak:

• Elikadura osasungarria ikasle guztientzat
• Ezberdintasunik ez egotea ikasleen artean hamaiketakoari dagokionez
• Opil industrialak kentzea eta bertako merkataritza sustatzea
• Hondakin kopurua murriztea: albal papera, janari industrialaren bilgarriak…

Familien eta ikastetxeko zuzendaritzaren balorazioak oso onak izan dira. Familiak informatzeko alde batetik, IGEaren ordezkariek proiektua aurkeztu zuten gela bakoitzeko batzarretan, eta bestetik, informazio orriak bidali ziren.

Ikasleek oso ondo hartu dute hamaiketako berria, gainera proiektuaren logoa eta leloa ikasleen ideien lehiaketa batean aukeratua izan zen: “Bertako jana a ze plana!”

Eskola jangela osasuntsuago, hurbilago eta justuago baten alde eskualde osoan sortzen ari den mugimenduaren baitan sortu zen. Eskola publikoetako jantokien menuen eta kudeaketaren kalitate baxua eta gardentasun falta dela eta eskualdeko familia, gizarte erakundeak eta agente politikoak lanean hasi dira eskola jantoki eredu berri bat sortzeko, hamaiketako osasungarria pauso bat gehiago da bide honetan.