Hau da Gure Platera Gure Aukera ekimenak, Eusko Jaurlaritzari helarazi dion proposamena egungo Eskola Jangelen eredua aldatzerakoan kontuan izateko

SARRERA 

Argi dugu eskola-elikadura “eredu berri” bateruntz aurrera egiteko momentu klabe batean gaudela. Argi dugu ere aldaketa ez dela emango kontratazio-pleguen aldaketaren bidez, ezta helburu makroak dituzten planen bitartez. Aldaketa ez da emango ikasturte batetik bestera. Guzti horrengatik, taldeentzako sukaldaritza osasuntsuago, jasangarri eta pedagogikoa lortzen enfokatu behar dugu gure helburua. Helburu hori lortzeko trantsizio bat hasi behar da, jadanik gizartean hasi den trantsizioa eta gobernuan eman behar dena egungo araudia aldatuz.

Ezinbestekoa da eragile sozial eta instituzionalen arteko elkarlana, elkarren arteko lan eta elkar-ulertze-sareak ehuntzea, guztion helburua lortzeko: gure seme-alaben elikadura hobetzea.

ABIAPUNTUA

Gure Platera Gure Aukera ekimenak hainbat sektore eta Eusko Jaurlaritzaren arteko lan-mahaia proposatzen du egungo araudia aldatzeko eta puntu hauek barne hartuz:

1. KONTRATAZIO-PLEGUAK: 

Badakigu 2019-2020rako eskola-jantokiak kudeatzeko kontratazio plegu berriak egiten ari dela Eusko Jaurlaritza. Eskaera hau egiten dugu:

• Kontratazio horrek ez ditzala baldintzatu martxan jar daitezkeen beste kudeaketa-eredu batzuk, ezta 2000. urteko aginduaren aldaketa.

• Enpresa txiki eta ertainek aukera izan dezatela lehiaketan parte hartzeko, eta irizpide sozial eta ingurugirokoak barne har ditzatela. 

2. SUKALDETIK MAHAIRA:

Sukaldeak errekuperatzea da eskola-komunitateen eskaera zabalduenetako bat. EHUren ikerketa batek eta EHIGEk egindako inkesta batek erakusten dute familien asetze handiagoa dela sukaldeak dituzten jantokietan. Hori dela eta, Eusko Legebiltzarrak eskatu bezala, “sukaldeak errekuperatzeko plan bat” egitea proposatzen dugu.

 3. EREDU HEZITZAILEAGO BATERUNTZ

Eskola-jantokia ez da betetzen ari dagokion helburu pedagogikoa. Hori dela-eta, eztabaida, elkarrizketa, ikasketa eta proposamenak egiteko espazio bat sortzea proposatzen dugu, beste esperientzia batzuetan fijatuz (Katalunia, Estatua eta Europako beste herrialde batzuk) trantsizio pedagogiko bat hasteko.

Espazio honek eta Hezkuntza sailak ekintza plan bat egitea proposatzen dugu. Plan hau datorren 4 ikasturteetan jarriko litzateke martxan, araudi berriaren aplikazioarekin batera.

4. ESKAERA BERRIAK, BALDINTZA BERRIAK

Eskola-elikadura eredu berri batek erlazio, perfil eta lan-baldintzen eredu berri bat eskatzen du. Horretarako ezinbestekoa da lan-mahai tekniko bat abian ipintzea, non jantokiko pertsonalgoaren papera aztertuko den. Mahai honek proposamenak egingo ditu eta 2 urteko epean trantsizio plan bat izango du eskari hauei erantzuteko. Araudi berrian sartuko dira aldaketa hauek.

5. GERTUKOA, BAI….BAINA NOLA?

Gure lehen sektorea ez dago prestatuta gaur egun eskola-elikaduraren beharrei erantzuteko. Hori dela-eta, eztabaida, elkarrizketa, ikasketa eta proposamenak egiteko espazio bat sortzea proposatzen dugu. Ecocomedores Canarias eta Estatu zein Europako beste esperientzia batzuk kontuan hartuz, eta inplikatutako landa garapenerako agentzien proposamenak kontuan hartuz, plan bat diseinatuko dute. Plan honek lehen sektorea bultzatuko du, gazte eta emakumeen instalakuntza lagunduko du eta eskola-jantokiei bertako produktuak bermatzen saiatuko da.

Plan hau martxan jartzeko ezinbestekoa izango da Nekazaritza eta Osasun sailaren inplikazioa, baita beste departamentu batzuena ere.

Pausu guzti hauek batera egin beharko lirateke, bide honi ekiteko inplikatutako eragilerik kanpoan utzi gabe.

KUDEAKETA EREDUAK

1992ko azaroaren 24ko aginduak Estatuko eskola-jantoki publikoen araudi orokorra ezartzen du eta kudeaketa eredu posibleak zehazten ditu, erkidego bakoitzak araudi propioa duen arren (Iturria).

Ereduak hauek dira:

a. Sektoreko enpresa bati zerbitzua emanez.

b. Prestatutako janariaren eguneroko horniketa kontratatuz, eta banaketa eta zerbitzua sektoreko enpresa bati.

c. Ikastetxeak kudeatuz zuzenean zerbitzua, ardura daukan organoak petsonalgoa kontratatuz, beharrezkoak diren horniketak erosiaz eta bitarteko instrumental propioak erabiliz.

d. Interesa duten dagozkien Udalekin itunduz zerbitzua. Kasu hauetan dagokien hitzarmenak egingo dira Hezkuntza eta Zientzia Ministerioarekin eta lekua izan lezakete lankidetza esparru zabalagotan hala adostuko balitz.

e. Zerbitzuaren prestaketa egokia bermatuko duten hiritarrei irekitako beste establezimendu, erakunde edo instituzio batzuekin egindako itunen bidez.

Europa eta Estatuan egin ditugun bidaietan ikusi eta ikasitakoaren ondoren, non hainbat eredu ezagutu ditugun euren abantaila eta desabantailekin eta egoera desberdinekin, gure ustez eredu desberdinek osatutako kudeaketa-eredu bateruntz abiatu beharko ginateke EAEn.

Abiatzeko premisa moduan, hezkuntza-komunitate bakoitzak erabakiko du zein eredu nahi duen. OOGak hartuko du erabaki hori. Eredu hauek proposatzen ditugu:

-KUDEAKETA (EZ) ZUZENA

Egungo araudian KUDEAKETA ZUZENA deitzen den kudeaketa ez-zuzena. Ikastetxeak aukeratuko luke enpresa eta enpresa txiki eta ertainek aukera izango lukete lehiaketa publikoan lehiatzeko. 

-KUDEAKETA DESZENTRALIZATUA

Eredu hau Estatuko E eta D ereduetan oinarrituko litzateke, tokiko erakundeekin hitzarmen bat garatuz herri edo eskualde bateko eskola-jantokiak kudeatzeko. Baldintza minimo batzuk ezarriz, tokiko administrazioak arduratuko lirateke kudeaketaz, azpiegitura propioak sortzeko aukera izanik (udal sukaldeak edo komunitarioak) edo kudeaketa eredu mixtoak adostuz eskola-komunitatearekin batera, edo beste talde edo ekimenen bidez kudeatuz.

-KUDEAKETA PROPIOA

Eredu hau estatuko araudiko C ereduan oinarrituko litzateke. Eskola-komunitateak kudeatuko du jantokia Administrazioarekin batera, aurretik zehaztutako irizpideen arabera, langileak publikoak izateko aukera izanik.

Hiru aukera hauk osatutako erdu berri honetan prezioa berdina izango da kasu guztietan, baita lan-baldintza eta ratioak ere, eta Eusko Jaurlaritzaren laguntza ekonomikoa (oraingoaren antzekoa). Modu honetan bermatuko dira ikasle guztien eskubideak eta hiru ereduek ez dute inolako diskriminaziorik eragingo (ekonomikoa, kalitatea, eta abar) ikastetxeen artean.

Eredu hauek sakonago garatuko dira sukaldeak eraikitzen diren heinean, baita lan-mahaien aportazioak martxan jartzen direnean ere. Eredu hauek martxan jartzeko beharrezkoa izango da egun indarrean dagoen araudia aldatzea eta 2018ko errealitate sozialera egokitutako berri bat egitea. Araudi berri honek eskaera guztiei erantzun beharko liekete, kalitatezko eredu publiko bateruntz aurrera eginez.

PDF

Propuestas para un nuevo modelo de comedor escolar en la CAV  Tras dos años de trabajo, EHIGE y VSF Justicia Alimentaria Global han presentado este jueves el estudio “Comedores escolares en la CAV. Cómo son y cómo podrían ser: calidad alimentaria, potencial educativo y vínculo local”.- Onda Vasca

Gertuko sistema ekologikoa hobea eskola jangeletarako “Eskola jantokiak EAEn. Nolakoak diren eta nolakoak izan litezkeen” izeneko txostena egin dabe EHIGE-k eta VSF- LAIA ekosormeneko Irantzu Duro arduratu da lana egiteaz. Gaur egun batez be sistema industriala erabilten da eskola jangeletan, eta Catering enpresak daukien jantokien ardurea eskolen %98an. – Bizkaia Irratia

EAEko ikastetxe publikoen %98k dute ‘catering’ zerbitzua EHIGEk eginiko ikerketa batean ondorioztatu dute elikagaien kalitatea asko hobetu daitekeela. Eusko Jaurlaritzari «konpromisoa» eskatu diote– Berria

Presentan el estudio `Comedores escolares en la CAV. Cómo son y cómo podrían ser: calidad alimentaria, potencial educativo y vínculo local’ – Hala Bedi Irratia

Los Comedores escolares, la comida y el mundo Charlamos de los comedores escolares en Euskadi con Lurdes Imaz, coordinadora de la Confederación de Asociaciones de Madres y Padres de la Escuela Pública Vasca (EHIGE) e Irantzu Duro, investigadora de Laia Ekosormena y autora del informe… – 97irratia

Un estudio sobre la comida en los comedores escolares desvela graves carencias nutricionales La Federación de Asociaciones de padres y madres de la Escuela Pública Vasca, Ehige…Acaban de hacer público un estudio que han encargado para saber más sobre el modelo alimenticio en la escuela: entre las conclusiones el estudio señala, por ejemplo, que la calidad nutritiva es manifiestamente mejorable – Cadena Ser Vitoria

Comedores escolares: un espacio (potencialmente) transformador El pasado 14 de diciembre, la Federación de Asociaciones de Madres y Padres de Alumnos de Euskal Herria (EHIGE) y VSF-Herrien Bidezko Elikadura presentaron ante el Parlamento Vasco un amplio estudio sobre la situación actual de nuestros comedores escolares.- Ekolurra

“Familiek kostuaren bi heren ordaindu arren, ezin dute ezer erabaki” EHIGE Euskal Herriko Ikasleen Gurasoan Elkarteak eta denentzako elikadura justizia defendatzen duen VSF Herrien Bidezko Elikadura taldeak sustatu dute Gure Platera Gure Aukera plataforma. Eskola jantokien ereduari buruzko ikerketa bat aurkeztu dute berriki. Lurdes Imaz EHIGEko koordinatzaileak azaldu ditu horren nondik norakoak.– Bizkaiko Hitza

Los comedores escolares en la CAV como herramientas de transformación Justo antes de terminar este 2017, las asociaciones VSF-Justicia Global y EHIGE han publicado la investigación Comedores escolares en la CAV. En ella, nos presentan una fotografía del sistema actual de los comedores escolares, y varias propuestas para conseguir que éstos sean espacios trasnformadores, pedagógicos, sostenibles y de calidad.– 97 Irratia

“Menu kilometrikoen aurrean, gertuko jakia lehenetsi behar du eskolak” Eskola jantokiak nolakoak diren eta nolakoak izan daitezkeen jasotzen duen ikerketa aurkeztu dute EHIGEk eta Herrien Bidezko Elikadura taldeak – Euskadi Irratia

Produktu lokala eta osasuntsua Eskola Jantokietara “Hezkuntzak eredua aldatu behar duen bezala, lehen sektoreak ere lan handia dauka mugimendu honetan” – Etxalde

Un estudio aboga por comedores escolares con cocina propia y producto local –  Radio Vitoria

Los colegios públicos, “lejos” de ofrecer menús ecológicos Un estudio de EHIGE y VSF revela que la mayoría de empresas de catering para escolares utiliza productos “kilométricos e industrializados”– Noticias de Álava

Ikerketaren helburu nagusia EAEko ikastetxeetako elikadura-sistemen analisi eta diagnostikoa egitea izan da. Ikastetxe barnean zein inguruarekin lotuta dauden erlazio, erabaki eta jarduera guztiak barne hartzen ditu ikastetxeetako elikadura-sistemak. Eskola-jantokia da elikadura-sistemaren zutabeetako bat, horregatik zentratu gara bertan.

Lau atal ditu ikerketak:

• Sistemaren ezaugarritzea: sistema ondo definitu, hau da, osatzen duten atal guztiak definitu, baita berauen funtzio eta akzioak ere, hala nola erlazio hauek gidatzen dituzten arau eta erakundeak.
• Inpaktuak eta eraginak: sistemaren inpaktu lokalak eta globalak aztertu elikadura-sistema eredu desberdinak konparatu ahal izateko.
• EAEk dituen baliabideak ezagutu (testuinguru lokalaren deskribapena). Baliabide horien arabera egingo dira hobekuntzarako proposamenak.
• Eskola-komunitateen elikadura-sistema hobetzeko proposamen zehatzak, EAEren baliabideak eta inpaktuen murrizketa kontuan hartuta.

Lau atal ditu ikerketa honek: eskola-jantokien elikadura-sistemen deskribapena, eredu horren inpaktu lokalak eta globalak, EAEk dituen baliabideak elikadura-sisteman horiek hobetzeko, eta hobekuntzarako proposamenak elikadura subiranotasuna barne hartuta.

Ikerketa egiteko eredu ezberdina duten 8 ikastetxe aztertu dira sakonean, baita dokumentu ofizial nahiz pribatuak.

• EGUNA ETA ORDUA: Osteguna, abenduak 14, 11:00etan.
• LEKUA: Bilborock (Mesedeetako kaia, 1. Bilbo)
• NORTZUK: Irantzu Duro (ikerketaren egilea), Eneko Viñuela, (VSF Herrien Bidezko Elikadura), Lurdes Imaz (EHIGE)

*Ikerketaren aleak banatuko dira eta bertsio digitalak izango dira eskura.

Besteak beste jakin dugu Kantabrian ikastetxeak aukeratu dezakeela catering enpresa, baita Katalunia eta Valentzian ere. Ecocomedores izeneko ekimen interesgarria bultzatu duela Kanariar Irletako gobernuak edo eta Andaluzian produktu ekologikoak puntuatu egiten direla Administrazioaren baldintza-agirietan.

Lan-taldeak sortzeaz gain (araudia, prestakuntza, sentsibilizazioa, eta abar.) eskola-jantoki jasangarriak aldarrikatzen dituen manifestua osatu dugu. Sinatu hemen!

Bidea luzea izan da baina merezi izan du jankideen poza eta Osasun saileko ikuskaritzen emaitzak ikusita. Larrabetzuko esperientzia ezagututa (ez zen inoiz pasatu kudeaketa zuzenera), jantoki-batzordea osatu zen; OOG, zuzendaritza eta Udaletxearen babesa lortuta martxan hasi ziren eta bidean izan dituzte lagun Lea Artibaiko Landa Garapenerako elkartea, VSF eta EHIGE, besteak beste.

Denetariko perfilak dituzte jantokia kudeatzen duen gurasoen lan-taldean: sukaldaria, nutrizionista, agroekologia irakaslea, aholkulari ekonomikoa, herriko dendariak, Udaletxeko ordezkaria, catering enpresako langile bat eta guztia koordinatzen duen Zuriñe Egia.

Gaur egun Eusko Jaurlaritzak ordaindutako sukaldariak dituzte eta IGE-ak kontratatzen ditu begiraleak (catering enpresaren bitartez) eta erosketa guztietaz arduratzen da. Familien kuotak mantendu egin dira.

Hezkuntza sailarekin hainbat bilera egiteaz gain hiru dokumentu prestatu behar izan dituzte prozesu luze honetan: proiektua bera (bertako, sasoiko eta kalitatezko produktuetan oinarrituta –integralak, ekologikoak-), plateren fitxen bilduma eta hornitzaileen zerrenda, azken bi hauek Landa Garapenerako Elkartearen laguntzarekin. Buelta asko eman dizkiote menuari, Hezkuntza sailaren baldintzak eta sukaldeko langileen eskaerak kontuan hartuz, eta hainbat buelta eman ondoren lortu dute guztiak asetzen dituen formula (irudia ikusi).

280 bazkaltiar ditu eskolak, 450 ikasle guztira, 13 begirale, 3 sukaldari eta 2 txandatan jaten da.